یادداشت‌ها

چرندیات پست مدرن

در این کتاب مشخص می‌شود که چگونه از نظریه مجموعه‌های ریاضی، توان پیوستار، قضیه گودل، هندسه نااقلیسی، نظریه آشوب، نسبیت عام و نسبیت خاص اینشتین، هندسه ریمانی برای مفاهیم نامربوط استفاده شده؛

دکتر الن دیوید سوکال دانش آموخته هاروارد و پرینستون، استاد ریاضی در کالج دانشگاهی لندن و استاد فیزیک در دانشگاه نیویورک است. او بیشتر به خاطر انتقاداتش از سوءاستفاده‌های علمی که از ماجرای سوکال شروع شد، مشهور است.  ماجرای سوکال، مربوط می‌شود به چاپ یک مقاله در باب مفاهیم پسانوگرا (پست مدرن) که توسط سوکال در سال ۱۹۹۶ چاپ شد. وی مقاله‌ای بنام «شکستن مرزها: به سوی یک تحول تأویل‌شناسانه از فیزیک کوانتوم» در نشریه مشهور پست‌مدرن «متن اجتماعی» به چاپ رساند. هدف وی آزمودن سخت‌گیری علمی دبیران این نشریه و نشان دادن امکان سوءاستفاده از مفاهیم علمی در متون نوین بود.

سوکال، برای آزمودن جامعه متفکر پست‌مدرن، مقاله‌ای آکنده از لفاظی‌های فلسفی، آسمان‌ریسمان‌های نامربوط و استفاده‌های کاملاً نارسا، نابه‌جا یا نادرست از مفاهیم علوم طبیعی و نظری (از جمله تئوری آشوب، نسبیت عام، فیزیک کوانتوم، تنیدگی، برخال، هندسه نااقلیدسی و ریمانی، مکانیک سیالات و مانند آن) و پیوند دادن آن به هرمنوتیک، جامعه‌شناسی، روان‌شناسی، فمینیسم و نظایر آن؛ را به رشته تحریر درمی‌آورد و در نشریه Social Text به چاپ می‌رساند. طنز ماجرا این جا است که این مقاله بی‌اندازه مبهم و پیچیده و به همان اندازه بی‌معنا و بی‌ربط است، ولی چنان روشنفکرمآبانه و ژرف می‌نماید که هیچ یک از اعضای تحریریه این نشریه حرفه‌‌ای جرات ایراد گرفتن به هیچ بخشی از آن را پیدا نمی‌کنند و چشم‌بسته دست به انتشار این چرندِ تمام عیار می‌زنند.

بعد از چاپ مقاله توسط این نشریه، سوکال قضیه را آشکار کرده و شروع می‌کند به اثبات این که چطور به‌سادگی توانسته دبیران نشریه را با متنی چنین بی‌ربط ولی به ظاهر درست مرعوب کرده و آنان را بی‌هیچ زحمتی راغب به چاپ چنین چرندیاتی بکند. وی سپس همراه با ژان بریکمون، مجموعه تاملات خود را در زمینه سوءاستفاده‌هایی که برخی از متفکران و نظریه‌پردازان پسانوگرا از مفاهیم و نظریه‌های علمی کرده‌اند، در قالب کتاب «چرندیات پست‌مدرن؛ سوءاستفاده روشنفکران پست‌مدرن از علم» گرد می‌آورد و به چاپ می‌رساند. او در این کتاب به روشنی نشان مضامینی را نشان می‌دهد که به واسطه لفاظی و پیچیده‌گویی حتی اندیشمندان گول خورده‌اند چه رسد به عوام با دانش کمتر.

این کتاب در سال ۱۹۹۷ میلادی به زبان فرانسه و سپس در سال ۱۹۹۸ به زبان انگلیسی به چاپ رسید که ترجمه فارسی آن نیز در سال ۱۳۸۴ به ترجمه عرفان ثابتی و توسط انتشارات ققنوس چاپ و منتشر شده است.

این دو دانشمند ریاضی و فیزیک در این کتاب با صبر و حوصله نشان دادند که چطور برخی متفکران و مدعیان قرن اخیر با کژفهمی از مصادیق علمی [سهواً یا عمداً] با زدن رنگی شبه‌علمی به گفته‌های خود اعتبار بخشیده‌اند. در این کتاب مشخص می‌شود که چگونه از نظریه مجموعه‌های ریاضی، توان پیوستار، قضیه گودل، هندسه نااقلیسی، نظریه آشوب، نسبیت عام و نسبیت خاص اینشتین، هندسه ریمانی برای مفاهیم نامربوط استفاده شده؛ چطور تبیین زنانگی مکانیک سیالات و مردانگی مکانیک جامدات و ایجاد ارتباط بین مفاهیم فیزیک و مکانیک با فمینیسم به شکلی مضحک به مخاماطبان خورانده شده و چطور در قرن اخیر هرجا نیازی حس شده به کمک بازی با کلمات دشوار به ظاهر علمی؛ از علم سوءاستفاده شده است.