یادداشت‌ها

سفسطه هنر همیشه بر حق بودن!

سفسطه یکی از عادات مرسوم بسیاری از ما در بحث کلامی ست.این روش مباحثه را گویی ناخواسته در درون جامعه ایرانی آموخته‌ایم و از بلندپایه‌ترین مسئول تا خرده‌پاترین فرد جامعه خواسته یا ناخواسته از آن بهره می‌برند.

اما سفسطه چیست و چگونه می توان از آن برحذر بود؟

سوفسطائیان گروهی از سخنوران یونان باستان بوده که به مهارت در جدل و بحث مشهور بوده اند. آنقدر که ادعا میکرده اند میتوان در بحث و جدل در هر صورت پیروز شد بدون آنکه لزوما حق با آنها باشند. حتی مشهور است که این هنر مجادله را به دیگران نیز آموخته و از این راه کسب درآمد میکرده اند. واژه سفسطه نیز از نام همین گروه نشات گرفته. سقراط و افلاطون از جمله فیلسوفانی بوده اند که شدیدا مخالف سوفسطائیان بوده و اعتقاد داشته اند شرکت در مباحثه باید نه به قصد پیروزی بر طرف مقابل که به منظور دست یافتن به حق و حقیقت از راه گفتگو و شنیدن استدلال های حریف باشد.

 

آرتور شوپنهاور، نویسنده و فیلسوف آلمانی سده‌ی هجدهم میلادی، سی و هشت راهکار مورد استفاده سوفسطائیان برای پیروزی در مباحثه را در رساله ای با شرح و تفصیل بازنویسی کرده و گرچه در زمان حیاتش از انتشار آن خودداری می‌کند، اما در یکی از کتاب های دیگرش می‌نویسد: «حدود چهل فقره از این ترفند‌ها را طراحی و تالیف کرده بودم، اما حالا مایل به افشای همه این مخفیگاه‌های کوته‌بینی و ناتوانی نیستم. کوته بینی و ضعفی که با لجاجت، نخوت و فریبکاری پیوندی نزدیک دارد.» اصل این رساله پس از مرگ شوپنهاور ابتدا به زبان انگلیسی ترجمه و منتشر شد.

شوپنهاور در کتاب هنر هیشه بر حق بودن، رهنمودهایی برای غلبه بر حریف در بحث و مجادله بیان می‌کند. در این رهنمودها به ظاهر آنچه اصل است غلبه بر حریف به هر تدبیری است، و غالباً مطالبی آمده است که جنبه جدلی دارد، نه استدلالی. با این حال، از منظری دیگر، خواننده در این کتاب با برخی آفات بحث و استدلال آشنا می‌شود، آفاتی که به کرات در گفتگوها و بحثهای روزمره رخ می‌دهد. او در این کتاب، ما را به پرهیز از بحث با عوام الناس امر می‌کند. جر و بحث با عوام الناس فقط انسان را به بی‌انصافی، سفسطه و فریبکاری وا می‌دارد و نتیجه همیشه نفرت انگیز است. شوپنهاور معتقد است: «هنر مباحثه جدلی یعنی شخص فارغ از درستی یا نادرستی موضعش، از آن عقب نشینی نکند.»

ضمن توصیه جدی به خوانندگان به مطالعه این کتاب ارزشمند، این روش ها را به شکلی مختصر همراه با ذکر مثال هایی در فایل پی دی اف به شما معرفی می کنیم. متن حاضر برگرفته از صفحات مختلف اینترنتی است و مثال ها لزوماً بیانگر دیدگاه های این پیج نیست.

فایل PDF کامل کتاب با ترجمه عرفان ثابتی را از این آدرس دانلود کنید. بهترین کار اما این است که کتاب فوق را بخرید و آن را همیشه همراه داشته باشید.

(همین روش‌ها و مثال‌هایش را به زبان انگلیسی بخوانید.)